Máng cào hầm lò là thiết bị vận tải than chủ lực ở lò chợ: than vừa nổ mìn hoặc khấu xong rơi thẳng vào máng, xích kéo các thanh gạt đẩy than ra lò vận chuyển. Máng cào chịu được đá rơi, than cục và việc tháo – xê dịch theo gương hằng ngày, những điều mà băng tải khó làm được. Bài viết tổng hợp cấu tạo, cách đọc ký hiệu SGB/SGZ, quy định an toàn theo QCVN 01:2011/BCT và kinh nghiệm chọn, bảo trì máng cào, từ góc nhìn của Cơ điện Yên Hưng, đơn vị cung cấp thiết bị mỏ tại Đông Mai, Quảng Ninh.
Tóm tắt nhanh: Máng cào dùng xích kéo thanh gạt chạy trong lòng máng thép, phù hợp lò chợ và các tuyến ngắn cần chịu va đập. Khi chọn máng cần biết năng suất, chiều dài và góc dốc lò chợ, cấp điện áp và điểm chuyển tải. Khi vận hành phải có đủ các bảo vệ theo Điều 73 QCVN 01:2011/BCT. Yên Hưng cung cấp máng cào SGB, phụ tùng (xích, thanh gạt, máng giữa, hộp giảm tốc) và thiết bị điện phòng nổ đi kèm.
Máng cào hầm lò là gì? Khác gì băng tải?
Máng cào (scraper chain conveyor) là máy vận chuyển liên tục gồm một tuyến máng thép ghép từ nhiều đoạn, bên trong có xích vòng kín mang các thanh gạt. Động cơ ở đầu máy kéo xích chạy; ở nhánh trên, thanh gạt đẩy than dọc lòng máng về đầu máy rồi đổ sang máng cào hoặc băng tải tiếp theo, nhánh dưới chạy về đuôi máy.
Trong mỏ than hầm lò, máng cào thường đặt dọc gương lò chợ, ở lò dọc vỉa ngắn và tại các điểm chuyển tải. Từ đó than được đưa ra tuyến băng tải than hầm lò để vận chuyển đi xa.
| Tiêu chí | Máng cào | Băng tải |
|---|---|---|
| Vị trí thường dùng | Lò chợ, lò dọc vỉa ngắn, điểm chuyển tải | Lò vận tải chính, giếng nghiêng, tuyến dài |
| Va đập, than cục, đá lẫn | Chịu tốt, máng thép không sợ đá rơi khi nổ mìn | Dễ rách, xước dây băng |
| Di chuyển theo gương | Dễ: tháo lắp, xê dịch từng đoạn máng | Khó hơn, cần căn chỉnh lại cả tuyến |
| Chiều dài, năng suất | Tuyến ngắn; loại SGB cỡ nhỏ thiết kế khoảng 100 m | Tuyến dài, năng suất lớn |
| Mài mòn, điện năng | Ma sát lớn, máng và xích mòn nhanh hơn | Tiêu hao điện trên mỗi tấn thấp hơn |
Ở Việt Nam, phần lớn lò chợ vẫn khấu than bằng khoan nổ mìn, nên năng lực máng cào lò chợ quyết định trực tiếp tốc độ tiến gương. Theo đề tài của Viện Cơ khí Năng lượng và Mỏ – Vinacomin (Cổng thông tin Cục Thông tin, Thống kê), loại máng cào năng suất khoảng 80 tấn/giờ đang được dùng phổ biến, và nhu cầu máng cào trên 150 tấn/giờ sẽ tăng khi các mỏ nâng sản lượng lò chợ.
Cấu tạo của máng cào hầm lò
- Đầu máy (trạm dẫn động): động cơ điện phòng nổ, khớp nối, hộp giảm tốc và trục đĩa xích chủ động. Máng cào dài hoặc công suất lớn có thể đặt dẫn động ở cả đầu và đuôi.
- Đuôi máy: đĩa xích bị động để quay đầu xích, thường kèm cơ cấu căng xích.
- Máng giữa: các đoạn máng thép tiêu chuẩn nối với nhau, dễ thêm hoặc bớt để thay đổi chiều dài tuyến. Thép máng càng dày, càng chịu mài mòn thì máng càng bền.
- Máng chuyển tiếp: nối máng giữa với đầu máy và đuôi máy.
- Xích và thanh gạt: xích tròn mắt cường độ cao, thanh gạt bắt vào xích theo bước đều, nối bằng khóa xích chuyên dụng.
- Điện điều khiển và bảo vệ: khởi động từ phòng nổ, tín hiệu vận hành – sự cố, công tắc dừng khẩn cấp dọc tuyến, liên lạc với điểm điều khiển.
- Phụ trợ: phun sương chống bụi, bôi trơn, chân chống đầu và đuôi máy.
Cách đọc ký hiệu máng cào SGB, SGZ, SGD
Phần lớn máng cào dùng trong mỏ Việt Nam theo cách đặt tên của các nhà sản xuất Trung Quốc. Ký hiệu cho biết kiểu bố trí xích, cỡ máng và công suất:
| Ký hiệu | Ý nghĩa |
|---|---|
| S, G | Máy vận chuyển (S) kiểu thanh gạt (G) |
| B | Hai xích chạy ở hai bên thanh gạt (xích biên), dùng cho tải vừa |
| Z | Hai xích chạy ở giữa thanh gạt (xích giữa), chịu tải lớn, dùng cho lò chợ năng suất cao |
| D | Một xích ở giữa, kết cấu đơn giản, dùng cho tải nhẹ, tuyến ngắn |
| Số thứ nhất | Chiều rộng máng (mm) |
| Số thứ hai | Tổng công suất động cơ (kW) |
| Chữ cuối (T, C…) | Phiên bản cải tiến của nhà sản xuất |
Ví dụ: SGB-420/30 là máng cào hai xích biên, máng rộng 420 mm, động cơ 30 kW; SGZ-630/220 là máng cào hai xích giữa, máng rộng 630 mm, tổng công suất 220 kW. Bảng dưới là thông số tham khảo của hai dòng máng cào than SGB phổ biến:
| Thông số | SGB-420/30 | SGB-620/40T |
|---|---|---|
| Năng suất (tấn/giờ) | 80 | 150 |
| Tốc độ xích (m/s) | 0,88 | 0,86 |
| Chiều dài thiết kế (m) | 100 | 100 |
| Công suất động cơ (kW) | 30 | 40 |
| Máng giữa D × R × C (mm) | 1200 × 420 × 150 | 1500 × 620 × 180 |
Yêu cầu an toàn đối với máng cào theo QCVN 01:2011/BCT
QCVN 01:2011/BCT về an toàn trong khai thác than hầm lò có riêng các điều về máng cào. Theo Điều 73, máng cào phải được trang bị:
- Hệ thống chống bụi.
- Bảo vệ chống quá tải, quá áp, đoản mạch, mất pha.
- Hệ thống tín hiệu vận hành và sự cố.
- Dừng sự cố bằng tay tại điểm bất kỳ dọc theo tuyến máng.
- Tự động dừng khi xích bị kẹt hoặc đứt, thanh gạt lệch quá giới hạn thiết kế, hoặc nhánh không tải bị bùng do vật liệu cuốn vào quá nhiều.
Các điều tiếp theo quy định cách vận hành:
- Khởi động và dừng (Điều 76): chỉ chất tải khi máng đã chạy không tải đạt tốc độ định mức. Khi khởi động, chạy máng hoặc băng tải ở cuối tuyến (phía nhận than) trước; khi dừng, dừng máng ở đầu tuyến trước. Dừng lâu phải rót hết than trên máng.
- Điều khiển tự động (Điều 74): máng tiếp theo chỉ được đóng điện khi máng trước đã đạt tốc độ định mức; dừng chất tải thì tất cả tự dừng; có liên lạc hai chiều giữa đầu truyền động và bảng điều khiển.
- Lắp đặt, sửa chữa (Điều 79): đầu kéo và đuôi máng phải cố định chắc để không trôi khi làm việc; di chuyển máng trong lò chợ, chỉnh xích và gỡ kẹt phải dùng trang bị chuyên dụng.
- Điều cấm (Điều 80): dùng máng cào chở người; sửa chữa, tra dầu mỡ, làm sạch khi máng đang chạy; vận hành máng đã hỏng. Quy chuẩn cũng cấm vận chuyển gỗ và vì chống kim loại bằng máng cào.
Toàn bộ thiết bị điện của máng cào trong lò phải là loại phòng nổ dùng cho mỏ, ví dụ động cơ phòng nổ YBS3, khởi động từ phòng nổ QJZ, công tắc dừng khẩn cấp KHJ0.3/12, chuông điện phòng nổ báo trước khi khởi động và hộp đấu cáp phòng nổ.
Thông tin cần chuẩn bị khi chọn máng cào lò chợ
| Thông tin | Dùng để |
|---|---|
| Sản lượng lò chợ, năng suất cần vận chuyển (tấn/giờ) | Chọn cỡ máng và công suất |
| Chiều dài lò chợ hoặc tuyến máng | Tính số đoạn máng, công suất, có cần dẫn động hai đầu |
| Góc dốc vỉa, hướng vận chuyển lên hay xuống dốc | Tính công suất, biện pháp chống trôi máng |
| Chiều dày vỉa, chiều cao lò | Chọn chiều cao máng, kích thước đầu và đuôi máy |
| Công nghệ khấu (khoan nổ mìn, máy khấu, cơ giới hóa) | Chọn máng chịu va đập, kiểu xích, kết cấu đi kèm |
| Cấp điện áp khu vực (380/660/1140 V) | Chọn động cơ và khởi động từ phòng nổ |
| Thiết bị nhận than phía sau (máng cào, băng tải) | Chọn chiều cao đổ tải, thiết kế liên động khởi động – dừng |
Nếu máng cào đổ than sang băng tải, nên thiết kế chung phần điều khiển để liên động đúng thứ tự khởi động – dừng, giống cách làm tủ điện điều khiển băng tải.
Hư hỏng thường gặp và cách bảo trì máng cào
| Hiện tượng | Nguyên nhân thường gặp | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Kẹt, đứt xích | Xích chùng hoặc căng lệch, đá to, gỗ, vì chống lọt vào máng | Căng xích đúng, không để vật liệu chống lò vào máng, thay mắt xích mòn |
| Trật xích khỏi đĩa xích | Đĩa xích mòn, đầu máy lệch so với tuyến máng | Thay đĩa xích, căn thẳng đầu máy và tuyến máng |
| Thanh gạt cong, lệch, gãy | Va đập, bulông thanh gạt lỏng | Thay thanh gạt, kiểm tra bulông hằng ca |
| Máng thủng, hở mối nối | Mài mòn đáy và thành máng, chốt nối hỏng | Thay đoạn máng giữa, thay chốt nối |
| Hộp giảm tốc nóng, rò dầu | Thiếu dầu, dầu bẩn, quá tải kéo dài | Kiểm tra mức và chất lượng dầu, xem lại tải |
Theo QCVN 01:2011/BCT, máng cào phải được kiểm tra hằng ca, và hằng tháng Phó Giám đốc cơ điện mỏ (hoặc người được chỉ định) xem xét, quyết định thay thế. Một danh sách kiểm tra đầu ca nên gồm: độ căng xích, thanh gạt, mối nối máng, dầu hộp giảm tốc, cố định đầu và đuôi máy, thử công tắc dừng khẩn cấp và tín hiệu.
Máng cào và phụ tùng tại Cơ điện Yên Hưng
- Máng cào SGB: hàng có sẵn hoặc cung cấp theo yêu cầu, kèm bản vẽ kỹ thuật và hỗ trợ lắp đặt tại mỏ.
- Phụ tùng máng cào: xích, thanh gạt, khóa xích, máng giữa, đĩa xích, hộp giảm tốc, cụm dẫn động.
- Thiết bị điện phòng nổ đi kèm: động cơ, khởi động từ, công tắc dừng khẩn cấp, chuông tín hiệu, hộp đấu cáp.
- Gia công chi tiết thay thế theo mẫu hoặc bản vẽ tại xưởng Đông Mai, với máy tiện, phay CNC.
- Bảo trì, sửa chữa máng cào và thiết bị vận tải trong lò, xem thêm dịch vụ của Yên Hưng.
Muốn tìm hiểu các thiết bị vận tải khác trong lò, xem thêm bài thiết bị hầm mỏ phổ biến và dòng băng tải hầm lò B600–B1400.
Câu hỏi thường gặp về máng cào hầm lò
Máng cào hầm lò khác băng tải thế nào?
Máng cào dùng xích kéo thanh gạt trong máng thép nên chịu va đập, than cục và đá lẫn tốt, dễ xê dịch theo gương lò chợ. Băng tải hợp với tuyến dài, năng suất lớn và tiêu hao điện thấp hơn trên mỗi tấn than.
Ký hiệu SGB-420/30 nghĩa là gì?
Máng cào kiểu thanh gạt, hai xích biên (B), máng rộng 420 mm, công suất động cơ 30 kW. Loại SGZ là hai xích giữa, SGD là một xích giữa.
Có được dùng máng cào để chở người hoặc vì chống không?
Không. QCVN 01:2011/BCT cấm dùng máng cào chở người và cấm vận chuyển gỗ, vì chống kim loại bằng máng cào.
Khởi động tuyến máng cào – băng tải theo thứ tự nào?
Khởi động thiết bị ở cuối tuyến (phía nhận than) trước, rồi lần lượt về phía lò chợ; khi dừng thì dừng máng ở đầu tuyến trước. Chỉ chất tải khi máng đã chạy không tải đạt tốc độ định mức.
Mua máng cào và phụ tùng máng cào ở đâu?
Cơ điện Yên Hưng cung cấp máng cào SGB, xích, thanh gạt, máng giữa, hộp giảm tốc và thiết bị điện phòng nổ. Gửi model, số lượng hoặc bản vẽ qua hotline/Zalo 0866.811.603 để nhận báo giá.
Liên hệ tư vấn máng cào hầm lò
Cần máng cào mới, phụ tùng thay thế hoặc kiểm tra, sửa chữa máng đang vận hành? Gửi model, thông số lò chợ hoặc bản vẽ để nhận tư vấn và báo giá từ Cơ điện Yên Hưng:
- Hotline/Zalo: 0866.811.603
- Email: codienyenhung.emc@gmail.com
- Xưởng: Km7, đường Yên Hưng, phường Đông Mai, tỉnh Quảng Ninh
- Gửi yêu cầu báo giá trực tuyến
